Natuurlijk sterven

Natuurlijk is sterven natuurlijk, we doen het immers al duizenden jaren, en het gaat altijd goed. Dat wil zeggen, we sterven tot de dood erop volgt, en dat is nog nooit mislukt.

 

Toch is de manier waarop we sterven natuurlijk wel verandert. Zeker in westerste landen waar we een zeer geavanceerd medisch systeem hebben en een rijk zorgstelsel. Hierdoor zijn we in staat de dood steeds verder weg te schuiven door situaties die een lichaam bedreigen te herstellen. Hygiëne, antibiotica en anti kanker behandelingen, vaten openen, medicatie die onbalans weer terug in balans proberen te krijgen, om die bedreigende symptomen uitschakelen. Er is zo veel mogelijk dat we de gemiddelde levensduur met bijna dertig jaar verlengd hebben in de afgelopen decennia.

 

Nu we steeds beter weten waaraan we sterven, kunnen we dit ook steeds beter ‘behandelen’ waardoor de dood vooruit geschoven wordt. Toch komt de dag, dat een lijf op is, dat een hart het niet meer bij kan benen, dat de organen het langzaam zullen begeven en dat iemand vroeg of laat Weet, het is voorbij, ik ben op, het leven heeft mij genoeg gebracht en ik ga nu.

Dit weten komt voor iedereen op een ander moment, soms ver van te voren en soms pas uren voordat de daadwerkelijke dood intreed. Wat is natuurlijk sterven? Dat is onze overgave aan de dood, als we stoppen met te willen leven, en daarmee dus ook stoppen met behandelen om ‘beter’ te worden.

 

De grote lijnen van een natuurlijke dood zijn als volgt:

Langzaam zal de eetlust verdwijnen, en ook de dorst naar vocht zal verdwijnen, hoogstens slokjes tegen een droge mond. We hoeven mensen dus ook niet aan te moedigen te eten of drinken omdat dat niets meer toevoegt en zelfs tegen het proces in kan gaan. Het kan ook juist zo zijn dat mensen nog genieten van eten of drinken, daar is natuurlijk niks mis mee. 

 

Langzaam zie je de lichamelijke toestand van de stervende verslechteren. Hun conditie verslechterd zo dat ze bijna niet meer uit bed zullen komen en steeds meer zullen slapen. Ook kan het lijken of mensen slapen omdat de bewustzijnstoestand van iemands steeds ‘lager’ is, toch kunnen ze dan nog erg bewust zijn van hun omgeving en horen wat er gezegd wordt, dus denk om wat je zegt.

 

Ook zal het lichaam veranderen van structuur en kleur, de huid wordt bleek soms wat gelig, en kan vlekken gaan vertonen en voelt steeds kouder aan. Met name de romp zal het langst warm blijven.

 

De stervende kan onrustig of verward lijken, dit kunnen sterfbed visioenen zijn die vaak een geruststellende aard zullen hebben. Men kan ook hallucineren door vocht tekort en/of medicatie opstapeling.  Wanneer iemand te onrustig wordt of angstig is het goed om te overleggen met een arts, die kan eventueel iets geven hier tegen. Daarbij iemand laten weten dat hij niet alleen is en gaan waken bij iemand kan ook heilzaam zijn. Hierbij is het vaak zoeken naar de nabijheid die iemand wenst, en de ruimte die hij nodig heeft om te ‘kunnen’ loslaten. Dat is waar sterven over gaat, het loslaten van het leven inclusief alles wat je erin opgebouwd hebt.

 

Langzaam zullen de organen er mee ophouden en de ademhaling zal veranderen. Deze wordt vaak steeds oppervlakkiger en zal steeds vaker even stoppen en dan weer beginnen, dit wordt wel de cheyne stokes ademhaling genoemd. Ook kan er een reutelend geluid hoorbaar worden bij de ademhaling, dit is de slijm die men niet meer weg krijgt. Voor degene is dit niet erg verder.

 

En ondanks dat je al uren of dagen zit te wachten totdat de dood in zal treden toch komt deze altijd onverwachts. Ineens is daar de laatste ademteug en laat de stervende het leven los, of laat het leven, de stervende los.  Iedereen die ik tot nu toe heb mogen begeleiden in het proces met een stervende geliefde vertelde me het moment zelf als magisch te hebben ervaren naast dat er ook angst en verdriet was. Op het moment van sterven verandert de sfeer in de ruimte, wat er dan gebeurt is niet zichtbaar met het oog, maar voelbaar. Er kan een intense stille en liefdevolle sfeer ontstaan afhankelijk van hoe het verdere stervensproces is verlopen. Voor mij als zorgverlener blijft het een magisch proces, vol pijn, lijden en strijd zowel als liefde lichtheid en humor in de meeste gevallen.